Bułeczka z makiem: dzień, w którym po raz pierwszy zobaczyłam walkę o wolność

Artykuły
19.11.2026
Julia Korsunska
Najnowsza aktualizacja: 2026-11-19 14:20:36
Tekst

Wczesnym porankiem byłam z babcią w drodze do przedszkola. Lubiła mnie tam zaprowadzać, podczas gdy rodzice byli pochłonięci rozkręcaniem własnego biznesu. Wiedziałam jednak, że byli zadowoleni z tych zajęć. Cieszyli się, że wreszcie nauczyłam się poprawnie trzymać długopis prawą ręką, nie lewą; bardzo chwalili wychowawczynię, więc wierzyłam, że to coś dobrego.

 

W kategoriach kijowskich odległości przedszkole było dość blisko – tylko 15 minut jazdy marszrutką. Tłumacz Google sugeruje „mikrobus”, ale celowo nie użyję tego słowa; marszrutka to bardzo specyficzny środek transportu, który można spotkać w krajach byłego Związku Radzieckiego. Jest to mały żółty busik prowadzony przez jednego kierowcę, który w trakcie jazdy liczy pieniądze, wydaje resztę, przelicza pasażerów, wypatruje gapowiczów, a często znajduje jeszcze czas na pogawędki przez telefon. Oczywiście, wszystko odbywa się bez biletów, tylko gotówką i nie zawsze uczciwie. Kieszonkowców w marszrutkach jest mnóstwo, o czym wiedzą wszyscy, włącznie z kierowcą, pasażerami i ówczesną milicją. Na pocieszenie powiem tyle: choć pojazdy są w opłakanym stanie, w magiczny sposób mieszczą nieskończoną liczbę ludzi. Niezależnie od tego, jak bardzo jest tłoczno, na ostatnim schodku zawsze znajdzie się miejsce dla Ciebie.

 

Będąc czterolatką, wiedziałam, że babcia musi zapłacić 2,50 hrywny za jeden przejazd (około 50 centów czy 1,90 złotych w tamtym czasie). Dlatego wolała jeździć autobusem, który był darmowy dla emerytów, ale kiedy ten nie przyjeżdżał, wybór padał na szybszy, żółty „taksówkobus”. W przeciwieństwie do babci, bardzo lubiłam taki zbieg okoliczności: siedzenie obok kierowcy i pomaganie pasażerom w podawaniu mu drobnych było dla mnie zabawą. Na szczęście, tego dnia właśnie tak się stało i byłam pośredniczką marszrutkowych transakcji. Pięć hrywien za dwie osoby. Reszta z trzech. Równo dwie i pół za jedną…

 

– Na przystanku! – krzyknęła babcia. Był to wręcz obowiązkowy rytuał, żeby marszrutka się zatrzymała. Po wyjściu zauważyłam nietypowy tłum: mnóstwo ludzi w pomarańczowych ubraniach z pomarańczowymi flagami, wykrzykujących coś mglistego, niezrozumiałego. Tylko dwa nazwiska niczym chmury przewijają się w mojej pamięci: „Juszczenko!… Juszczenko!… Juszczenko!…”, „Janukowycz!… Janukowycz!… Janukowycz!…”

 

– Kto to? Co się dzieje? – zapytałam babcię.

 

– Nic. Ludzie po prostu sobie krzyczą – odpowiedziała nonszalancko, obojętnie. Cóż, nie miałam wyjścia, musiałam przyjąć to wyjaśnienie i biec na plastykę, żeby skleić coś ładnego z kolorowego papieru.

 

Zrozumiałam, że babcia skłamała. Jakaś wewnętrzna intuicja podpowiadała mi, że ludziom w pomarańczowym nie chodziło o nic. Działo się coś ważnego. Lecz w wieku czterech lat rozwiązanie tej zagadki mnie przerosło. Później słyszałam, jak rodzice rozmawiali o Pomarańczowej Rewolucji – choć skonfrontowanie jej nazwy z barwami protestujących nie było już trudnym zadaniem, moja rodzina postanowiła odpuścić tłumaczenie dla mnie. W końcu byłam dzieckiem. Powinnam była chodzić na plastykę, a nie…

 

Po przedszkolu babcia kupiła mi bułeczkę z makiem w lokalnej piekarni. Robiła to często, co uwielbiałam. W drodze powrotnej smakowałam swój wyjątkowy deser zapakowany w różową foliową torebkę, dostrzegając wokół znajome już dwa nazwiska, wymalowane na murach lub szybach marszrutki: „Juszczenko” i „Janukowycz”.

 

 

Pomarańczowa Rewolucja to seria protestów i wydarzeń politycznych, które miały miejsce w Ukrainie od końca listopada 2004 do stycznia 2005 roku. Powodem były sfałszowane wybory prezydenckie, w których rywalizowali Wiktor Janukowycz (zorientowany prorosyjsko, blisko Kremla) i Wiktor Juszczenko (zorientowany na Zachód, planujący integrację Ukrainy z Unią Europejską). Sztab Janukowycza sfałszował głosy na swoją korzyść, a w tym samym czasie Juszczenko został otruty dioksyną – jego oszpecona twarz stała się symbolem brutalności i korupcji tamtych wyborów.

 

W odpowiedzi na fałszerstwa ludzie zaczęli protestować na głównym placu stolicy – Placu Niepodległości, czyli Majdanie Niezależności. Kijów stał się centrum kampanii obywatelskiego oporu. Przez 3 tygodnie Ukraińcy pokojowo protestowali na mrozie przeciwko sfałszowanym wyborom. W rozwiązanie kryzysu zaangażowała się również Polska: prezydent Aleksander Kwaśniewski, wspólnie z prezydentem Litwy Valdasem Adamkusem i przedstawicielami Unii Europejskiej, uczestniczył w mediacjach między władzą a opozycją. 26 listopada 2004 roku odbyły się obrady ukraińskiego „okrągłego stołu”, które pomogły uniknąć siłowego rozwiązania konfliktu. Przyniosło to efekt – po powtórzonej turze wyborów Juszczenko został ogłoszony zwycięzcą.

 

Plac Niepodległości, Kijów, 2004 rok. Źródło: encyclopediaofukraine.com

 

 

Jako dziecko nie rozumiałam w pełni przebiegu wydarzeń, ale to właśnie wtedy dowiedziałam się, że w moim kraju można wyjść na ulicę i domagać się swoich praw. Zrozumiałam, że mogę krzyczeć o tym, co dla mnie ważne. Zobaczyłam, że jeśli wielu ludzi troszczy się o to samo, coś nieuchronnie się zmieni.

 

Chociaż ten dzień nie był początkiem historii Ukrainy, był początkiem mojej: mojego rozwoju jako uczennicy, jako Ukrainki, jako osoby. Co istotne, to działo się wśród ludzi walczących o swoją wolność. Nie mogłam tego wtedy pojąć, ale czułam to – tak samo wyraźnie, jak czułam to za dziesięć lat, gdy już sama, będąc nastolatką, wyszłam z protestem na Majdan; za osiemnaście, kiedy jako młoda kobieta, owinięta w żółto-niebieską flagę, wykrzykiwałam proukraińskie hasła na manifestacjach w Krakowie, Berlinie, Rzymie, Leedsie, Toronto…

 

Niezmiennie przez lata czułam tę walkę, te zmiany i ten ból bycia sobą.

 

Ze smakiem bułeczki z makiem na ustach.